Inauguracja Festiwalu Kultury Żydowskiej Województwa Lubelskiego w Krasnymstawie

W czwartek, 11 czerwca 2026 roku, rozpoczęła się tegoroczna edycja Festiwalu Kultury Żydowskiej Województwa Lubelskiego. To wyjątkowe święto, łączące cztery miejscowości regionu, rozpoczęło swoją czterodniową wędrówkę przez historię, muzykę i tradycję właśnie w Krasnymstawie. Oficjalne otwarcie wydarzenia odbyło się w sali Krasnostawskiego Domu Kultury.

Pomysłodawcą całego festiwalu jest marszałek województwa lubelskiego Jarosław Stawiarski. W Krasnymstawie zwrócił on uwagę na to, że społeczności żydowskie przez kilka stuleci stanowiły istotną część tkanki społecznej, kulturowej i gospodarczej wielu regionów Lubelszczyzny. Z kolei pamięć o dawnych współmieszkańcach jest i powinna być stałym elementem tożsamości każdej wspólnoty.

- Cieszę się, że Krasnystaw jest jednym z gospodarzy Wojewódzkiego Festiwalu Kultury Żydowskiej. To wydarzenie przypominające o ważnej części historii naszego miasta. Przed II wojną światową Żydzi stanowili niemal 20 procent mieszkańców Krasnegostawu, dlatego pamięć o nich jest nie tylko naszym obowiązkiem, ale także wyrazem szacunku dla naszej wspólnej historii. Krasnystaw od zawsze był miejscem, w którym spotykały się różne tradycje, kultury i religie. Ta wielokulturowość jest częścią naszej tożsamości i warto o niej mówić, pielęgnować ją oraz przekazywać kolejnym pokoleniom - mówił burmistrz Krasnegostawu Daniel Miciuła.

Wśród gości znaleźli się m.in. dyrektor Departamentu Kultury, Edukacji i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego Agnieszka Wolińska, przewodniczący Rady Powiatu w Krasnymstawie Marek Piwko, Emilia Wiśniewska i Karolina Gołębiowska z Rady Miasta Krasnystaw oraz dyrektorzy miejskich jednostek organizacyjnych. Wydarzenie swoją obecnością zaszczycili goście honorowi z Izraela – Lea Hirsch oraz Cvik Hirsch, którzy aktywnie działają na rzecz dialogu polsko-izraelskiego, współpracując z UMWL w obszarach historii, kultury i sportu.

Warto dodać, że Lea Hirsch jest córką Gieni Kopf, ocalonej z Holokaustu dawnej mieszkanki lubelskiego Turobina. Dzięki wieloletnim staraniom Lei Hirsch, pamięć o wojennych losach jej rodziny oraz o Polaku, Antonim Teklaku, który uratował Gienię przed śmiercią, została ocalona, a sam bohater został pośmiertnie uhonorowany medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

W wykładzie historycznym pełnomocnik burmistrza ds. dziedzictwa kulturowego Krasnegostawu dr Radosław Dąbrowski przybliżył zebranym bogate dzieje, dziedzictwo oraz wkład społeczności żydowskiej w rozwój dawnego Krasnegostawu. Przypomniano, że ślady ich obecności do dziś zachowały się w postaci lokalnego cmentarza żydowskiego oraz budynku dawnej synagogi, które współtworzą materialną historię miasta.

Głównym punktem programu artystycznego był koncert zatytułowany „Paweł Szamburski Solo”. Podczas występu uznany kompozytor, improwizator i klarnecista zaprezentował autorskie, głębokie interpretacje chasydzkich nigunów – tradycyjnych pieśni bez słów, pochodzących z przełomu XVIII i XIX stulecia.

Ważnym elementem uroczystości było wspólne złożenie hołdu przed tablicą pamiątkową, znajdującą się przy Krasnostawskim Domu Kultury, dedykowaną Żydom z Krasnegostawu pomordowanym przez niemieckiego okupanta w ramach zbrodniczej akcji „Reinhardt”.

Zwieńczeniem inauguracji festiwalu była degustacja tradycyjnych potraw kuchni żydowskiej, przygotowana przez lokalne koła gospodyń wiejskich. Reprezentantki KGW Łopiennik Dolny Kolonia zaserwowały tradycyjne chałki, kawior żydowski, śledzie po żydowsku oraz faworki z karpia podane z szarym sosem cebulowym. Z kolei KGW Górzanie przygotowało dla uczestników cebularzyki, półmisek karpia w galarecie, wypiekaną macę, pierożki z mięsem (kreplach) oraz sałatki inspirowane tradycyjnymi smakami żydowskimi. Kawiarnia Dworek przygotowała specjalnie na tę okazję tradycyjny sernik żydowski, wykonany zgodnie z żydowską recepturą i standardami, a także słynne rogaliki rugelach z nadzieniem orzechowo-cynamonowym.

Krasnystaw otworzył tegoroczny festiwal, który w kolejnych dniach przeniesie się do innych zakątków województwa lubelskiego. Już 12 czerwca wydarzenie zawita do Kraśnika, gdzie zaplanowano wykład Mariusza Bieńka oraz wystawę archiwalnych fotografii poświęconą przedwojennemu życiu w małych miasteczkach. W sobotę, 13 czerwca, festiwalowicze wezmą udział w spacerze historycznym „Śladami Tomaszowskich Żydów” w Tomaszowie Lubelskim. Wielki finał zaplanowano na niedzielę, 14 czerwca, w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie, gdzie odbędą się pogadanki tematyczne, zwiedzanie ekspozycji oraz kolejny koncert muzyki klezmerskiej.